Wyrejestrowanie działalności gospodarczej przez przedsiębiorstwo

Co samozatrudnieni powinni wiedzieć o prawach pracowników

Gdy przedsiębiorstwo kończy swoją działalność, konsekwencje dotykają nie tylko samych właścicieli, ale często także zatrudnionych na etat pracowników. Temat wyrejestrowania działalności gospodarczej (Gewerbeabmeldung) i praw pracowników dotyka tym samym dwóch światów prawnych jednocześnie: prawa gospodarczego z jednej strony oraz prawa pracy z drugiej.

Samozatrudnieni, którzy zamykają swój biznes, muszą wiedzieć, jakie zobowiązania ciążą na nich wobec podwładnych. Z kolei pracownicy powinni znać swoją pozycję w sytuacji, gdy pracodawca wyrejestrowuje firmę.

Styk tych dwóch obszarów prawnych jest w praktyce często niedoceniany. Osoba prowadząca firmę i zatrudniająca personel nie może po prostu wyrejestrować działalności gospodarczej w urzędzie i uznać wszystkich swoich obowiązków za zakończone. Umowy o pracę biegną dalej, obowiązują okresy wypowiedzenia, a w grę wchodzą potencjalne roszczenia o odprawę. Niniejszy poradnik przedstawia przegląd tego, jak wyrejestrowanie firmy wygląda od strony prawnej, o jakich krokach muszą pamiętać samozatrudnieni i jakie prawa w tej sytuacji przysługują zatrudnionym.

Przegląd: Wyrejestrowanie działalności i jego wpływ na pracowników

Wyrejestrowanie działalności gospodarczej (Gewerbeabmeldung) to formalny akt administracyjny na mocy § 14 Niemieckiego Kodeksu Działalności Gospodarczej (Gewerbeordnung – GewO), który kończy istnienie firmy pod kątem prawa gospodarczego. Nie ma ono jednak automatycznego wpływu na istniejące stosunki pracy.

Stosunki pracy muszą zostać zakończone odrębnie – z reguły w drodze zwykłego wypowiedzenia z przyczyn dotyczących zakładu pracy (betriebsbedingte Kündigung), z zachowaniem ustawowych lub umownych okresów wypowiedzenia.

Przy porównaniu obu tych procedur staje się jasne: o ile wyrejestrowanie w urzędzie ds. działalności gospodarczej (Gewerbeamt) załatwia się stosunkowo szybko, o tyle skutki z zakresu prawa pracy ciągną się często tygodniami lub miesiącami. Samozatrudnieni powinni zatem zaplanować te działania z odpowiednim wyprzedzeniem, zanim zdecydują się na krok o zamknięciu firmy.

Kroki prawne dla samozatrudnionych przy wyrejestrowywaniu firmy

Osoba kończąca prowadzenie biznesu musi spełnić szereg obowiązków – od formalnego zgłoszenia, przez kwestie podatkowe, aż po sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych.

Kiedy wyrejestrowanie działalności jest wymagane?

Przepis § 14 GewO jednoznacznie określa, kiedy wymagana jest rejestracja działalności: gdy stała działalność gospodarcza jest wykonywana w sposób ciągły. Odzwierciedleniem tej zasady jest reguła: z chwilą ostatecznego zaprzestania wykonywania działalności jej wyrejestrowanie staje się obowiązkowe.

Również zmiana formy prawnej lub likwidacja oddziału może stwarzać konieczność wyrejestrowania. Osobie, która tego zaniedba, grożą kary grzywny oraz niepotrzebne żądania zapłaty składek ze strony izb gospodarczych i branżowych kas wypadkowych (Berufsgenossenschaften).

Formularz wyrejestrowania jest najczęściej dostępny w formacie PDF na stronach właściwego urzędu Gewerbeamt lub może zostać złożony cyfrowo. Kwestii kosztów nie da się ująć ryczałtowo – opłaty za rejestrację w zależności od gminy wynoszą od 15 do 65 euro, natomiast samo wyrejestrowanie jest często bezpłatne lub znacznie tańsze.

Obowiązki podatkowe i z zakresu ubezpieczeń społecznych

Wraz z wyrejestrowaniem Gewerbeamt automatycznie informuje Urząd Skarbowy (Finanzamt), Izbę Przemysłowo-Handlową (IHK) lub Izbę Rzemieślniczą (HWK) oraz ewentualnie branżową kasę wypadkową. Samozatrudnieni muszą jednak wykazać się dodatkową aktywnością:

• Do Urzędu Skarbowego należy złożyć ostateczne ustalenie zysku (abschließende Gewinnermittlung), bilans zamknięcia (Schlussbilanz) oraz w razie potrzeby bilans likwidacyjny (Aufgabebilanz).
• Osoby zatrudniające pracowników muszą zamknąć konta wynagrodzeń, dokonać ostatecznego rozliczenia składek na ubezpieczenia społeczne i poinformować kasy chorych.

Prawa pracowników przy likwidacji zakładu pracy

Pracownicy korzystają przy likwidacji zakładu z kompleksowej ochrony ustawowej. Ustawa o ochronie przed wypowiedzeniem (Kündigungsschutzgesetz – KSchG) obowiązuje zasadniczo w zakładach zatrudniających ponad dziesięć osób i ma zastosowanie również wtedy, gdy firma jest całkowicie likwidowana.

Okresy wypowiedzenia i roszczenia o odprawę

Ustawowy okres wypowiedzenia na mocy § 622 Niemieckiego Kodeksu Cywilnego (BGB) zależy od stażu pracy w danej firmie i wynosi od czterech tygodni (przy nowych pracownikach) do siedmiu miesięcy (przy osobach z wieloletnim stażem). Okresów tych należy bezwzględnie przestrzegać także przy całkowitej likwidacji przedsiębiorstwa.

Wypowiedzenie z przyczyn dotyczących zakładu pracy połączone z odprawą jest w wielu przypadkach wynikiem negocjacji lub planu socjalnego (Sozialplan). Ustawowy obowiązek wypłaty odprawy istnieje jednak tylko w określonych konstelacjach, np. na mocy § 1a KSchG (gdy pracodawca oferuje odprawę w zamian za rezygnację z odwołania do sądu).

Plan socjalny i zwolnienia grupowe

Jeśli w większych zakładach pracy w ciągu 30 dni zwalnianych jest wielu pracowników, uruchamiane są procedury dotyczące zwolnień grupowych na mocy § 17 KSchG. Pracodawca jest wówczas zobowiązany do poinformowania Agencji Pracy (Agentur für Arbeit).

W zakładach, w których działa rada zakładowa (Betriebsrat), należy ponadto wynegocjować porozumienie w sprawie pogodzenia interesów (Interessenausgleich) oraz plan socjalny (Sozialplan), co znacząco wzmacnia pozycję pracowników.

Przypadki szczególne: Firmy wieloosobowe i formy mieszane

Nie każdy biznes to klasyczna jednoosobowa działalność gospodarcza. Często w firmie uczestniczy kilka osób lub ma ona specyficzną formę prawną, co komplikuje proces wyrejestrowania.

Rejestracja i wyrejestrowanie działalności z drugą osobą lub jako konsorcjum (ARGE)

Rejestracja działalności z drugą osobą następuje z reguły w formie spółki cywilnej (GbR), przy czym każdy wspólnik jest rejestrowany osobno. Podobnie wygląda sytuacja przy rejestracji jako konsorcjum (Arbeitsgemeinschaft – ARGE), co często występuje w branży budowlanej. Przy rozwiązaniu działalności wszyscy uczestnicy muszą wyrazić zgodę, a każdy ze wspólników wyrejestrowuje swoją działalność indywidualnie.

Dlaczego prawidłowa rejestracja firmy od samego początku jest tak ważna?

To, dlaczego rejestracja działalności musi zostać przeprowadzona starannie, ujawnia się najpóźniej w momencie jej wyrejestrowywania. Błędne lub niepełne pierwotne zgłoszenia prowadzą do dodatkowych pytań z urzędów, grzywien i opóźnień. Kto od początku dba o czystość w dokumentach, ten oszczędza sobie wiele trudu przy wychodzeniu z biznesu.

Porównanie: Przegląd praw i obowiązków

Rekomendacja ekspertów: Jak przeprowadzić uporządkowane zamknięcie firmy

Uporządkowane zamknięcie przedsiębiorstwa wymaga dalekowzrocznego planowania. Samozatrudnieni powinni rozpocząć przygotowania co najmniej na sześć miesięcy przed planowaną likwidacją. Należy do tego:

• Poinformowanie pracowników z odpowiednim wyprzedzeniem,
• Wyjaśnienie kwestii podatkowych z doradcą podatkowym,
• Przeanalizowanie ewentualnych ewentualnych uzgodnień dotyczących odpraw,
• Wypowiedzenie bieżących umów z dostawcami, wynajmującymi i ubezpieczycielami.

Pracownicy z kolei nigdy nie powinni przyjmować wypowiedzenia bez jego weryfikacji. W ciągu trzech tygodni od otrzymania wypowiedzenia należy złożyć pozew o ochronę przed wypowiedzeniem (Kündigungsschutzklage) do sądu pracy (Arbeitsgericht), w przeciwnym razie wypowiedzenie staje się ostatecznie wiążące. W tym terminie często można jeszcze wynegocjować lepsze warunki, np. odprawę lub wydłużony okres przejściowy. W razie wątpliwości należy jak najszybciej skorzystać z fachowej porady prawnej.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Czy pracodawca przy wyrejestrowywaniu działalności musi automatycznie wypłacić odprawę?

Nie, automatyczne roszczenie nie istnieje. Odprawy wynikają z planów socjalnych, układów zbiorowych pracy, umów rozwiązujących (Aufhebungsvertrag) lub z § 1a KSchG (jeśli pracodawca wyraźnie zaoferuje odprawę w zamian za niezaskarżanie wypowiedzenia). W drodze negocjacji często udaje się jednak osiągnąć indywidualne rozwiązania, zwłaszcza gdy wypowiedzenie zawiera błędy prawne.

Jaki termin obowiązuje na wyrejestrowanie działalności po zaprzestaniu pracy?

Wyrejestrowanie musi nastąpić niezwłocznie po zaprzestaniu prowadzenia działalności. Ustawa nie podaje konkretnego terminu wyrażonego w dniach, ale w praktyce należy dokonać tego w ciągu kilku tygodni. Przy znacznym opóźnieniu grożą kary grzywny na podstawie Kodeksu Działalności Gospodarczej.

Co dzieje się z umowami o pracę, gdy działalność zostanie wyrejestrowana?

Umowy o pracę nie wygasają automatycznie z chwilą wyrejestrowania firmy. Muszą zostać rozwiązane indywidualnie z zachowaniem odpowiednich okresów wypowiedzenia. Do czasu upływu terminu wypowiedzenia prawo do wynagrodzenia przysługuje pracownikowi nadal, nawet jeśli nie jest mu już przydzielana praca. Jeśli umowa nie zostanie prawidłowo wypowiedziana, trwa ona nadal, a roszczenie o pensję pozostaje w mocy.